|
W dniach od 30 października 2007 do 30 stycznia 2008 roku Muzeum Okręgowe w Koninie ma przyjemność zaprezentować nową wystawę, zatytułowaną „Z biżuterią przez wieki”, przygotowaną ze zbiorów dziewięciu różnych polskich placówek. Jest to wyjątkowa okazja aby móc podziwiać, zgromadzony w jednym miejscu, bogaty zbiór ozdób z brązu, srebra, szkła i bursztynu powstałych na przestrzeni od III tysiąclecia przed naszą erą do XII wieku naszej ery. Skarby te pochodzą nie tylko z różnych epok ale i z różnych stron dzisiejszej Polski. Trafiały one do kolekcji dzięki przypadkowym znalazcom ale głównie zgromadzili je archeolodzy dzięki swym pracom. Oprócz oryginalnej biżuterii można obejrzeć również kopie wykonane przez współczesnych artystów specjalizujących się w odtwarzaniu dawnych wzorów.
Najdawniejsze ozdoby znane z epoki kamienia powstawały z surowców naturalnych takich jak kość, róg, muszle czy bursztyn. W epoce brązu (ok. XVIII stulecia p.n.e.) na naszych terenach pojawiły się nowe materiały jak złoto czy naśladujący jego cechy brąz. Ten ostatni, jako łatwiej dostępny, na kilka tysiącleci stał się najpowszechniej używanym surowcem do wyrobu ozdób. W epoce żelaza (od ok. VII w. p.n.e.) wytwarzano również biżuterię ze szkła czy, co dziś wydaje się dziwne, z żelaza. Upowszechnienie wyrobów ze srebra nastąpiło dopiero w okresie wpływów rzymskich (od ok. I w. n.e.). W miarę rozwoju umiejętności dawnych twórców pojawiały się stopniowo coraz bardziej skomplikowane techniki jubilerskie jak filigran, granulacja czy emalia komórkowa. Wystawa nasza prezentuje bardziej typowe niż unikatowe przykłady biżuterii z dawnych epok.
Ozdobom noszonym przez ludzi wszystkich czasów przypisać można wielorakie funkcje, zarówno estetyczne, społeczne, jak i symboliczne. Biżuteria może przekazywać osobiste upodobania osoby jej używającej, być przejawem identyfikacji z grupą plemienną lub etniczną, odbijać pozycję socjalną w obrębie tej grupy, wskazywać na jej wiek i status cywilny czy majątkowy, a także dawać zewnętrzny wyraz przekonaniom religijnym. Wszystkie te oznaki zawarte być mogły zarówno w samym surowcu, z jakiego ozdoba została wykonana, w kształcie jej nadanym, w naniesionych na nią motywach dekoracyjnych, a także w sposobie i miejscu jej noszenia. W odniesieniu do biżuterii archeologicznej wszystkich tych ukrytych treści możemy się tylko domyślać.
Pochodzi ona z bardzo odległych czasów, tak odległych, że nie bardzo potrafimy utożsamić się z jej pierwszymi właścicielami. Nie potrafimy wyobrazić sobie wyglądu, zachowania i sposobu życia kobiet i mężczyzn, którzy nosili oglądane ozdoby. Wydają się nam obcy. Jednocześnie, jednak, przykuwają naszą uwagę oryginalne wzory naszyjników, ozdobne bransolety czy diademy, wymyślne kształty szpil czy zapinek, delikatne, precyzyjnie wykonane wisiorki. Co jakiś czas w gablocie napotykamy wyroby współczesne, ot na chwilę wyjęte z witryny sklepu jubilerskiego. W tym szacownym wiekiem towarzystwie wyróżniają się brakiem patyny i uszkodzeń. Tylko nowość jest tym co dzieli ozdoby współczesne od tych sprzed lat. Pod względem kompozycji, kształtu, techniki są to prace porównywalne, a niekiedy identyczne. To zestawienie uzmysławia nam, iż w większości wypadków ta wykopaliskowa biżuteria zachowała swe walory estetyczne. Formy zarazem proste i wyrafinowane wydają się zadziwiająco współczesne i aż proszą aby przymierzyć, sprawdzić czy pasują. Niektóre z ozdób można wyjąć z gabloty i założyć, inne mogą być inspiracją dla złotnika do wykonania stylowego przedmiotu.
Celem, który przyświecał organizatorom wystawy było właśnie uzmysłowienie zwiedzającym owego „ponadczasowego” charakteru wydobytych z ziemi ozdób. Możemy odbyć wędrówkę z biżuterią przez wieki odkrywając poczucie piękna wspólne z ludami, określanymi dzisiaj jako barbarzyńskie czy pierwotne. Mimo dzielącego nas czasu może tak bardzo się nie różnimy? Skoro te same kształty nas cieszą, a współcześni złotnicy na nowo odkrywają świat niezwykłych kształtów, bogactwa form i technik dawnej biżuterii.
Małgorzata Szuman Gorczyca
Krzysztof Gorczyca
Wystawę przygotowano ze zbiorów własnych Muzeum Okręgowego w Koninie oraz:
Instytutu Prahistorii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu
Muzeum Archeologicznego w Gdańsku
Muzeum Archeologicznego w Poznaniu
Muzeum Okręgowego im. St. Staszica w Pile
Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej w Kaliszu
Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
Muzeum Pierwszych Piastów Oddział w Gieczu
Odolanowskiego Domu Kultury w Odolanowie
p. Zygmunta Jóźwiaka „Goldkram” w Koninie
Organizatorzy składają serdeczne podziękowania wszystkim, którzy przyczynili się do powstania naszej wystawy.
|