|
Biżuteria z włosów to fascynujący przykład dziewiętnastowiecznego rzemiosła. Wówczas niezwykle popularna obecnie, z różnych względów, popadła w zapomnienie. Choć nie wszędzie, w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Szwecji nadal kultywuje się tradycje jej wyrobu.
Jedną ze stosowanych technik jest wyplatanie. Aby wykonać plecionkę niezbędne są następujące utensylia:
 1. Stolik – z okrągłym blatem, w jego centrum znajduje się okrągły otwór. Rozmiar blatu uzależniony jest od ilości splatanych pasm, im ich więcej - tym większa średnica.
2. Szpulki obciążające – drobne ciężarki, do których dowiązuje się plecione pasma, aby były cały czas napięte i nie przesuwały się na blacie.
3. Ciężarek równoważący – dowiązuje się do niego całą robótkę, umieszczany jest pod otworem w stole. Powinien wynosić ¼ wagi ciężarków na zewnątrz stołu. Razem z nimi naciąga całość.
4. Matryca – specjalnie wykonywane lub dobierane przedmioty, pozwalające zachować kształt robótki. Do łańcuszka – zwykły drut, do bransoletki – ołówek lub mosiężna rurka. Aby wypleść kształty kuliste lub fantazyjne, potrzebne są specjalne matryce, wytoczone w drewnie.
5. Hak – w kształcie litery S, którym łączy się ciężarek równoważący z robótką.
6. Schemat – wszystkie plecionki robione są przy pomocy schematów. Są to papierowe koła, które nakłada się na blat stolika. Wzdłuż promieniście narysowanych i ponumerowanych kresek układa się pasma włosów, przeplata się kolejne pasma zgodnie z cyfrowym kodem.
 Włosy do wyplatania muszą być długie bowiem gotowy wyrób jest o połowę krótszy od użytych włosów.
Przygotowanie – włosy należy wygotować w wodzie z sodą przez 15 minut. W tym czasie wybieramy schemat i mocujemy go na stoliku. Po wysuszeniu włosy sortujemy według długości i dzielimy na pasma, po 20–30 włosów. Końce związujemy cienką nitką. Do jednego końca każdego pasma przywiązujemy szpulkę (a). Zbieramy wszystkie pasma i wolne końce związujemy razem. Przez węzeł przekładamy hak, wkładamy od góry przez otwór w stoliku i mocujemy ciężarek równoważący. Rozkładamy pasma zgodnie z liniami na schemacie. Mocujemy matrycę (b). Teraz można przystąpić do wyplatania (c).
Wykończenie – po zakończeniu wyplatania odcinamy ciężarek, wyjmujemy robótkę, zabezpieczamy końce, odcinamy szpulki. Nie wyjmując matrycy wkładamy ją na 15 minut do gotującej wody, wieszamy do wysuszenia. Następnie wyciągamy matrycę. Plecionka jest gotowa do oprawienia. Niektóre z plecionek są zbyt mało stabilne, aby utrzymać nadany kształt. Dotyczy to zwłaszcza form kulistych, beczułkowatych etc. W takich przypadkach w środku wyrobu ukrywamy rodzaj elastycznej struny z gumy, metalu, a w przypadku wyrobów ażurowych - z dobranego kolorystycznie jedwabiu, można też upleść strunę z włosów.
Plecionki wykonuje się różnymi splotami, mogą być elastyczne lub ażurowe. Można pleść linki o okrągłym lub kwadratowym przekroju, różnego rodzaju taśmy, rurki pełne i ażurowe.
Techniką tą wyrabiano rozmaite dewizki, bransoletki, sznurki, pierścionki, naszyjniki, broszki, kolczyki. Plecionka mogła tworzyć całą ozdobę lub być jej istotnym elementem konstrukcyjnym, niekiedy drobna plecionka była po prostu chowana w pierścionku lub w medalionie.
 
Literatura:
Małgorzata Szuman Gorczyca, Włosy jako materiał do wyrobu biżuterii i pamiątek sentymentalnych [w:] Biżuteria w Polsce. Materiały z VI Sesji Naukowej, Toruń 2006
|
