|
Strona 3 z 7
Upamiętnienia
Polscy zakładnicy
Po wojnie, przy grobie polskich zakładników postawiono duży brzozowy krzyż oraz dwa mniejsze.
W latach 60 - tych zamieniono go na metalowy, na grobie ułożono betonową płytę, z nazwiskami ofiar, która w chwili przejęcia terenu przez Muzeum Okręgowe w Koninie była w bardzo złym stanie. Nałożono na nią nową, granitową z identycznym napisem:
"Zakładnicy polscy zamordowani przez hitlerowców jesienią 1939 r. Eugeniusz Bralicki, Henryk Orywoll, Jan Kędzierski, Wacław Łaszkiewicz, Tadeusz Łaszkiewicz, Zdzisław Łaszkiewicz, Bronisław Karniewski, Józef Kona, Aleksander Trzaskalski, Piotr Duda, Czesław Zapędowski, Feliks Misiak, Stanisław Lidwiński, Zygmunt Gogela, Józef Bystrzycki, Jan Lewiński, Antoni Lewandowski, Stanisław Tatarczan, Jan Tomczak oraz kilkadziesiąt ofiar o niezidentyfikowanych nazwiskach. Cześć ich pamięci. Każdego roku w sierpniu na terenie obozu zatrzymują się pielgrzymki zdążające do Częstochowy. Tradycją stały się msze odprawiane na grobie zakładników. W tym celu zbudowano ołtarz, który wraz z krzyżem stał się integralną częścią upamiętnienia. 7 sierpnia 1991 roku, w obecności ponad 8 tysięcy pielgrzymów zostało ono poświęcone wraz z obeliskiem ku czci Stanisława Kaszyńskiego. Oba upamiętnienia zaprojektował artysta plastyk Jan Rassumowski.
Obelisk ku czci Kaszyńskiego
"Pamięci Stanisława Kaszyńskiego sekretarza gminy w Chełmnie nad Nerem ur. 16.11.1903 r. zamordowanego przez hitlerowców 28.02.1942 r. w Chełmnie, w pobliżu kościoła, za próbę informowania opinii światowej o zbrodniach dokonywanych na ludności żydowskiej".
Tablice informacyjne - miejsca martyrologii Żydów na terenie konińskiegoTablice w języku polskim ustawione wzdłuż betonowej drogi wiodącej od monumentu do polanyz mogiłami:
1. Lasy Niesłusz Rudzica (Konin) rewir "Długa Łąka". Jesienią 1941 r. zamordowano ok.1600 Żydów z dawnego powiatu konińskiego skoncentrowanych w gettach zbiorczych w Grodźcu i Rzgowie.
2. Lasy kaźmierskie k. Kazimierza Biskupiego i Kleczewa. Las "Krążel" rewir leśniczówki Wygoda" jesienią 1941 r. zamordowano ok. 3000 Żydów z dawnego powiatu konińskiego skoncentrowanych w getcie zbiorczym w Zagórowie. Prawdopodobnie w późniejszych latach (1943-1944) dokonywano tam zbiorowych egzekucji na Żydach.
3. Obóz pracy w Czarkowie (Konin). Założony na przełomie 1942/1943 r. Zlikwidowany w l listopadzie 1944 r. Przebywało w nim 1100 osób spoza powiatu konińskiego. Więźniowie pracowali głównie przy rozbudowie sieci kolejowej i kanalizacyjnej. Wyjątkowe represje, maltretowanie i systematyczne, codzienne mordowanie więźniów pozwalają uznać Czarków za obóz z cechami ośrodka zagłady. Kilkudziesięciu więźniów zmarłych i zamordowanych pochowano na cmentarzu katolickim w Koninie przy ul. Kolskiej. W końcowej fazie istnienia obozu doszło do buntu więźniów. Podczas likwidacji obozu grupę kilkuset osób zamordowano prawdopodobnie w lasach koło Kazimierza Biskupiego. Pozostałych więźniów wywieziono prawdopodobnie w kierunku Ślesina.
4. Getto wiejskie "Czachulec" (obecnie gmina Kawęczyn). Zlokalizowane na terenie kilkunastu wsi gromady Kowale Pańskie z siedzibą władz getta w Czachulcu Nowym. Od jesieni 1941 r. do lipca 1942 r., przez getto przeszło 4.000 - 6.000 Żydów, głównie z dawnego powiatu turkowskiego. Mieszkańcy getta pracowali głównie w warsztatach rzemieślniczych i na roli. Duża śmiertelność więźniów, wyjątkowe represje hitlerowców stały się przyczyną powstania na terenie getta cmentarza rytualnego. Likwidacja getta zbiorczego Czachulec - Kowale Pańskie nastąpiła w dwóch etapach. Żydów wywożono do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem w grudniu 1941 r. i w lipcu 1942 r. Około 190 osób przewieziono do getta łódzkiego.
Bełchatów
24 sierpnia 1993 roku odsłonięto upamiętnienie poświęcone 4.953 Żydom z Bełchatowa zamordowanych w Chełmnie. Ufundowane zostało przez Stowarzyszenie Bełchatowian kierowane przez Menachema Sharona, który w znaczący sposób przyczynił się do jego powstania w formie, zaprojektowanej przez art. plastyka Jana Rassumowskiego. Upamiętnienie składa się z obelisku, w który wtopione są ułamki macew ze zniszczonego cmentarza w Bełchatowie, znajdują się na nim pamiątkowe tablice z tekstem w języku polskim, hebrajskim i angielskim " Ku pamięci 4953 Żydów Bełchatowa zamordowanych przez okupantów hitlerowskich w sierpniu 1942 r". Do niego przylegają poziome płyty, ułożone w formie otwartej księgi, na nich umieszczone są listy z nazwiskami pomordowanych w Chełmnie Bełchatowian.
Brzeziny
Upamiętnienie w postaci 2 metrowego głazu z kamiennymi tablicami z tekstem w języku polskim, hebrajskim i angielskim. "Pamięci 3000 mężczyzn kobiet i dzieci, Żydów brzezińskich zamordowanych przez ludobójców hitlerowskich w dniach likwidacji getta brzezinskiego w maju 1942 roku. Pomnik został wzniesiony z inicjatywy pisarki b.p. Sary Zyskind przez Komitet Brzezinian w Izraelu". U podnóża głazu umieszczono płyty z nazwiskami ofiar. Upamiętnienie ufundowało Stowarzyszenia byłych Brzezinian w Izraelu. Znaczący wkład w jego realizacje wniósł p. Eliezer Zyskind. Odsłonięte zostało podczas uroczystości, która miała miejsce 01.10.1997. Przybyli na nią byli mieszkańcy Brzezin rozsiani po świecie, zaproszeni goście z Polski, przedstawiciele lokalnych władz Konina i Brzezin.
Turek
22.08.1994 r. z okazji 50 Rocznicy Likwidacji Getta Łódzkiego w obecności ponad 2000 osób z kraju, z zagranicy i miejscowej ludności odbyły się oficjalne uroczystości z udziałem Naczelnego Rabina Izraela i Ambasadora Izraela w Polsce. W programie uroczystości miało miejsce odsłonięcie płyt pamiątkowych ku czci pomordowanych w Chełmnie mieszkańców Turku. Ziomkostwo Turkowian z Izraela współpracujące od wielu lat z Muzeum uczciło pamięć swoich rodaków w niezwykły sposób. Ufundowało lapidarium złożone z uratowanych przez Muzeum nagrobków z cmentarza w Turku. Lapidarium zlokalizowano poza terenem obozu, umieszczono tu macewy znalezione w chodnikach, w różnych punktach Turku. Szczególne zaangażowanie w powstanie lapidarium wykazał pan Jehuda Widawski z Izraela, którego rodzina wywodzi się z Turku. Od początku lat 90-tych, to jest od chwili uratowania pierwszych macew z Turku pomagał Muzeum w konserwacji nagrobków. Między innymi sfinansował kosztowną konserwację macewy rabina Węgrowa Lapidarium jest symbolicznym łącznikiem pomiędzy historią Żydów polskich a tragedią Zagłady. Tu odbywają się lekcje muzealne na temat historii Żydów polskich, tu dzieci i młodzież uczy się szacunku dla kultury i religii narodu, który współtworzył przez wiele setek lat naszą wspólną historią i kulturę.
3 tablice w językach; polskim, angielskim i hebrajskim z następującym tekstem: "W 50 rocznicę zagłady. Ku pamięci naszych przodków, którzy na tej ziemi żyli oraz braci i sióstr bestialsko zamordowanych w Chełmnie przez niemieckich faszystów. Lapidarium nagrobków ze zniszczonego cmentarza żydowskiego w Turku w latach 1941-1943 wzniosło Ziomkostwo Turkowian oraz okolicznych miejscowości w Izraelu" Na cmentarzysku alejka upamiętnień wzbogaciła się o dwa nowe elementy: obelisk ku pamięci Gąbinian zamordowanych w Chełmnie i pomnik pośwęcony mieszkańcom łódzkiego getta.
Gąbin Obelisk zaprojektowany został przez art. plastyka Jana Rassumowskiego, skończony i uzupełniony przez art. rzeźbiarza Stanisława Mystka. Zlokalizowany został w ciągu upamiętnień zbiorowych przy drodze prowadzącej do Ściany Pamięci.
Powstał z inicjatywy Gąbińskiego Żydowskiego Towarzystwa Historyczno-Genealogicznegow Stanach Zjednoczonych. Na obelisku umieszczono 4 tablice z napisami w języku polskim, angielskim, hebrajskim i żydowskim, na 5 tablicy umieszczony jest wizerunek synagogi w Gąbinie. Całość wieńczy siedmioramienny świecznik i gwiazda Dawida. Odsłonięcie nastąpiło 15 sierpnia 1999 r. w obecności kilkudziesięciu byłych Gąbinian, ich potomków, krewnych ofiar z Izraela, USA, Anglii oraz przedstawicieli władz województwa Wielkopolskiego, prezydenta Konina, burmistrzów; Koła, Dąbia, Gąbina.
Łódź. 14 maja 2001 roku w obecności ambasadora Izraela prof. Szewaha Weissa, Sekretarza Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Andrzeja Przewoźnika, inicjatora budowy upamiętniena Earl A. Lachmana przedstawiciela Holocaust Memorial Foundation of Illinois, licznych gości z zagranicy i z kraju dokonano uroczystego odsłonięcia pomnika autorstwa art. rzeźbiarza Stanisława Mystka. Pomnik składa się z 3 połączonych macew.
Upamiętnienia indywidualne.
W opracowanym planie lokalizacji upamiętnień przewidziano również miejsce na indywidualne upamiętnienia umieszczone poza Ścianą Pamięci. Wyznaczono je naprzeciw upamiętnień zbiorowych. Dotychczas powstało jedno, poświęcone rodzinie Kujawskich.
Upamiętnienia na Ścianie Pamięci.
Na Ścianie zawieszane są spontanicznie aluminiowe tabliczki przez przyjeżdżających do Chełmna potomków ofiar z Izraela, USA i Niemiec. W okresie 1995-2004 pojawiły się: tablica ku pamięci pomordowanych mieszkańców Dąbia (1997-08-22), pięć tablic w językach polskim i hebrajskim z nazwami miejscowości z których deportowano Żydów do Chełmna (1997-10-14), tablica upamiętniającą 4.000 zamordowanych Żydów z Sieradza (20.05.1998), oraz kolejna ku czci mieszkańców Koła (28.07.19980).
Podczas uroczystości związanych z odsłanianiem pomnika Gąbinian, potomkowie zamordowanych
w Chełmnie mieszkańców tego miasta zawiesili tabliczki i z napisami w języku hebrajskim upamiętniające rodziny: Królów, Krigerów, Zielonków. Zamościów, Morgensternów, Gostyńskich, Zielonków, Fridmanów, Pióro, Holcmanów, Krumhornów, Berów, Krigerów, W roku 2001 na Ścianie zawieszono tablice ku pamięci rodzin: Wolfowiczów, Majerów, Glasów, Joskowiczów, Lipszyców, oraz Krumhornów i mieszkańców Ozorkowa. W 2003 r. upamiętniono śmierć 10 letniej Adeli Rubinstein zabranej z łódzkiego getta w czasie tzw."szpery" w 1942 r.
Latem 2003 roku pojawiły się po raz pierwszy, sporządzone na kartkach papieru, napisy upamiętniające zamordowane w Chełmnie rodziny. W 2004 roku przy cementowych blokach wyjętych z fundamentu krematorium, ktoś położył płaski kamień przywieziony z Izraela z hebrajskim napisem i datą.
Pomimo oddalenia od Chełmna trzeba wspomnieć o dwu miejscach na terenie konińskiego związanychz Chełmnem przez oddział tych samych oprawców, mianowicie SS-Sonderkommando Lange.
Na przełomie września i października 1941 w lesie Niesłusz Rudzica oddział ten zamordował około 1.500 Żydów mieszkańców gett w Grodźcu i Rzgowie. Miejsce to nigdy nie było właściwie upamiętnione. W 1998 roku dzięki Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie przeprowadzono badania archiwalne i archeologiczne, znaleziono ślady mogił i polanę na której spalono zwłoki. Wzniesiono w tych miejscach według projektu Jana Rassumowskiego obeliski z tablicami w językach polskim i angielskim z opisem wydarzeń, które miały tam miejsce.
Pomiędzy końcem października a połową listopada 1941 roku w lasach koło Kazimierza Biskupiego (tzw.las "Krążel" w rewirze leśniczówki Wygoda) śmierć poniosło około 3000 Żydów z getta zagórowskiego. Część ofiar zamordowano w szczególnie okrutny sposób, wpędzając do dołu wypełnionego niegaszonym wapnem, który następnie zalano wodą. Miejsce tej tragedii również nie było dobrze upamiętnione. Po wojnie wzniesiono tam dwie betonowe macewy, później w pobliżu zbudowano upamiętnienie, które nic nie mówiło o ofiarach i tragicznych wydarzeniach, które tam się rozegrały. W sierpniu 2002 roku dzięki Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie wzniesiono pomnik autorstwa art. rzeźbiarza Stanisława Mystka z tablicami opisującymi tamtejsze wydarzenia w jezykach polskim i angielskim.
|
Muzeum Chełmno 
